TIN HAY KHÔNG TIN VÀO CÔNG LÝ – ĐÔI ĐIỀU TỪ NGHỀ LUẬT

Có người tin vào công lý. Có người hoài nghi. Cũng có người chỉ còn tin một phần sau những điều mình từng trải qua. Nhưng dù tin nhiều hay ít, có một điều không thay đổi: muốn bảo vệ quyền lợi, chúng ta vẫn phải hành động.
Làm nghề luật nhiều năm, đôi khi tôi vẫn nghe những câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản: Có thực sự tồn tại công lý không? Pháp luật có luôn mang lại sự công bằng không?
Tôi nghĩ mỗi người có thể có một câu trả lời khác nhau. Và tôi cũng không cho rằng cứ làm nghề luật thì phải luôn trả lời những câu hỏi ấy bằng một niềm tin tuyệt đối.
Bởi cuộc sống không có gì hoàn hảo. Càng tiếp xúc với nhiều con người, nhiều vụ việc và những hoàn cảnh khác nhau, chúng ta càng nhận ra rằng giữa điều pháp luật hướng đến và những gì diễn ra trong thực tế đôi khi vẫn tồn tại khoảng cách.
Điều quan trọng có lẽ không phải là cố phủ nhận khoảng cách ấy, mà là hiểu đúng bản chất của nó và biết mình cần làm gì.
1. CÔNG BẰNG KHÔNG THỂ CHỈ NHÌN TỪ LỢI ÍCH CỦA MÌNH
Trong một tranh chấp, mỗi bên thường có những lý lẽ và lợi ích mà họ cho rằng cần được bảo vệ. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Con người vốn có nhu cầu bảo vệ những gì thuộc về mình, từ tài sản, công việc, danh dự cho đến những quyền lợi khác trong cuộc sống.
Nhưng có một thực tế khá thú vị: khi kết quả có lợi, người ta thường dễ chấp nhận và cảm thấy công bằng. Khi kết quả bất lợi, cách nhìn có thể thay đổi.
Tất nhiên, không phải mọi sự bất bình đều xuất phát từ việc không đạt được lợi ích. Có những phản ứng hoàn toàn có cơ sở vì quyền thực sự bị xâm phạm hoặc vì quá trình giải quyết tồn tại sai sót.
Tuy nhiên, nếu chỉ lấy lợi ích của bản thân làm thước đo, chúng ta rất khó có được một cách nhìn khách quan về sự công bằng.
Một người có quyền yêu cầu người khác thực hiện nghĩa vụ, nhưng cũng phải chấp nhận rằng quyền ấy có phạm vi và điều kiện pháp luật quy định. Một bên có thể mong muốn được bảo vệ tối đa lợi ích của mình, nhưng không thể vì vậy mà mặc nhiên phủ nhận quyền và lợi ích hợp pháp của bên còn lại.
Công bằng không có nghĩa là ai cũng được điều mình muốn. Càng không có nghĩa là kết quả nào có lợi cho mình thì kết quả ấy mới đúng.
Đó cũng là một trong những lý do xã hội cần những quy tắc pháp luật chung, thay vì để mỗi người tự quyết định đúng sai theo cảm nhận hoặc lợi ích riêng.
2. PHÁP LUẬT LÀ CHUẨN MỰC, NHƯNG NGƯỜI THỰC HIỆN VẪN LÀ CON NGƯỜI

Pháp luật đặt ra các quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và những giới hạn mà các chủ thể phải tuân thủ. Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật đòi hỏi các chủ thể được đối xử theo những chuẩn mực pháp lý chung, trên cơ sở những điều kiện và hoàn cảnh mà pháp luật xác định.
Nhưng quy định là một chuyện. Việc thực hiện quy định lại là một câu chuyện khác.
Ai tuân thủ? Ai không tuân thủ? Ai thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ? Ai thực hiện sai? Ai cố tình lợi dụng quy định hoặc tìm cách lách luật để đạt được lợi ích riêng?
Đó đều là những vấn đề có thể xảy ra trong thực tế.
Bản thân hệ thống pháp luật cũng không phải lúc nào đã hoàn thiện. Có những quy định phù hợp ở thời điểm này nhưng cần được điều chỉnh khi điều kiện kinh tế, xã hội thay đổi. Có những bất cập chỉ bộc lộ rõ trong quá trình áp dụng.
Vì vậy, theo tôi, thượng tôn pháp luật không có nghĩa là mặc nhiên tin rằng mọi quy định đều hoàn hảo, mọi quyết định đều đúng và mọi người có thẩm quyền đều thực hiện tốt trách nhiệm của mình.
Ngược lại, tinh thần thượng tôn pháp luật còn đòi hỏi việc áp dụng pháp luật phải đúng thẩm quyền, đúng căn cứ, đúng trình tự; những sai sót phải được xem xét, xử lý và những bất cập cần được hoàn thiện thông qua các cơ chế phù hợp.
Chúng ta cũng cần phân biệt giữa một quy định chưa phù hợp, một hành vi áp dụng sai và bản thân những giá trị mà pháp luật hướng đến. Đó không phải lúc nào cũng là cùng một vấn đề.
Không nên vì một hành vi thực thi sai mà phủ nhận toàn bộ giá trị của pháp luật. Nhưng cũng không thể lấy danh nghĩa thượng tôn pháp luật để né tránh việc nhìn nhận những sai sót trong thực tế.
Tôi nghĩ sự công bằng cần được thể hiện ngay trong chính cách chúng ta nhìn nhận những điều đó.
3. TIN HAY KHÔNG TIN, CHÚNG TA VẪN PHẢI HÀNH ĐỘNG
Nhưng những điều vừa nói chủ yếu vẫn thuộc về quy định, nguyên tắc và những giá trị mà pháp luật hướng đến.
Trong thực tế, để những giá trị ấy được thực hiện, không thể chỉ dừng lại ở nhận thức hay niềm tin.
Một người cho rằng quyền lợi của mình bị xâm phạm có thể hoàn toàn tin tưởng rằng pháp luật sẽ bảo vệ họ. Nhưng nếu không chủ động tìm hiểu quyền của mình, không lưu giữ tài liệu, chứng cứ, không chủ động thực hiện quyền, không sử dụng các phương thức bảo vệ phù hợp hoặc không tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết, thì chỉ riêng niềm tin cũng khó giải quyết được vấn đề.
Ngược lại, một người có thể rất hoài nghi về sự công bằng, thậm chí từng có những trải nghiệm không tốt. Nhưng nếu họ vẫn nghiêm túc tìm hiểu quy định, chuẩn bị chứng cứ, thực hiện đúng quyền và thủ tục pháp luật cho phép, thì ít nhất họ đang tạo cơ sở để quyền lợi của mình được xem xét và bảo vệ.
Trong thực tế hành nghề, tôi cho rằng đây là điều rất đáng lưu ý.
Có những vụ việc khách hàng tin rằng mình hoàn toàn đúng, nhưng khi xem xét hồ sơ, vẫn còn nhiều vấn đề chưa được chứng minh. Có những trường hợp quyền lợi thực sự có căn cứ, nhưng việc chậm thực hiện một thủ tục, bỏ qua thời hạn hoặc thiếu tài liệu cần thiết có thể khiến quá trình bảo vệ quyền lợi gặp khó khăn.
Cũng có những vụ việc mà kết quả cuối cùng không như mong muốn, dù người trong cuộc đã rất nỗ lực.
Điều đó cho thấy hành động đúng không đồng nghĩa với việc chắc chắn đạt được mọi kết quả mong muốn. Nhưng sự không chắc chắn ấy cũng không phải lý do để chúng ta không hành động.
Và hành động ở đây không chỉ là yêu cầu pháp luật bảo vệ những điều có lợi cho mình.
Nó còn là việc chủ động thực hiện nghĩa vụ, tôn trọng quyền của người khác, chấp nhận những giới hạn pháp luật đặt ra và chịu trách nhiệm đối với hành vi của chính mình.
Bởi nếu ai cũng mong được pháp luật bảo vệ quyền lợi nhưng lại tìm cách né tránh nghĩa vụ, thì sự công bằng mà chúng ta mong muốn sẽ rất khó trở thành hiện thực.
Niềm tin không thể thay thế cho hành động. Sự hoài nghi cũng không làm mất đi trách nhiệm phải hành động đúng pháp luật.
Đó là điều tôi nghĩ có giá trị thực tế hơn việc tranh luận xem mỗi người đang tin vào công lý nhiều hay ít.
4. ĐÔI ĐIỀU SAU NHỮNG NĂM THÁNG LÀM NGHỀ

Có lẽ càng làm nghề lâu, người ta càng thận trọng hơn với những kết luận tuyệt đối.
Không phải mọi vụ việc đều có một kết quả khiến tất cả các bên hài lòng. Không phải điều gì mình biết là đúng cũng dễ dàng chứng minh được. Và không phải mọi điều chưa hợp lý đều có thể thay đổi ngay như mong muốn.
Tôi vẫn nghĩ công lý, công bằng và thượng tôn pháp luật là những giá trị cần được tôn trọng và theo đuổi. Nhưng tôi cũng hiểu rằng niềm tin của mỗi người có thể khác nhau, bởi họ đã đi qua những hoàn cảnh khác nhau.
Tôi không có ý định thuyết phục tất cả mọi người phải tin giống mình.
Chỉ là, khi đứng trước một vấn đề pháp lý, có lẽ thay vì chỉ hỏi liệu công lý có đến với mình hay không, chúng ta nên tự hỏi thêm:
Mình đã làm gì, còn có thể làm gì và có đang thực hiện đúng những điều pháp luật cho phép hay không?
Bởi cuối cùng, tin vào pháp luật không chỉ thể hiện ở những điều chúng ta nói. Thượng tôn pháp luật cũng không chỉ là đòi hỏi người khác phải tuân thủ.
Nó còn thể hiện trong chính cách mỗi người sử dụng quyền, thực hiện nghĩa vụ và ứng xử khi quyền lợi của mình không được đáp ứng như mong muốn.
Tin hay không tin là lựa chọn của mỗi người. Nhưng cách chúng ta hành động và chịu trách nhiệm về hành động của mình mới là điều góp phần tạo nên sự công bằng trong đời sống.
Luật sư Nguyễn Thanh Trung
HT Legal VN – Giải pháp đúng – Hiệu quả – Tín thác.
HT LEGAL VN – GIẢI PHÁP ĐÚNG • HIỆU QUẢ • TÍN THÁC
HT Legal VN cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng và hỗ trợ giải quyết các vấn đề pháp lý cho cá nhân, doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực.
Website: www.htlegalvn.com
Hotline: 09 6161 4040
HT LEGAL VN
Đúng vai – Đúng quyền – Ứng xử đúng luật.
