CÓ BẢN ÁN NHƯNG KHÔNG THI HÀNH ĐƯỢC: VẤN ĐỀ NẰM Ở ĐÂU TRONG THỰC TẾ?

1. Tình huống thực tế

Trong thực tiễn, không ít trường hợp người được thi hành án đã có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, nhưng quyền lợi vẫn không được thực thi.

Vấn đề không nằm ở bản án. Vấn đề nằm ở việc không kiểm soát được quá trình thi hành án.

Có những hồ sơ kéo dài nhiều năm, không phải vì thiếu cơ sở pháp lý, mà vì tài sản không còn, hồ sơ không được theo sát hoặc phương thức xử lý không phù hợp ngay từ đầu.

Thực tế này cho thấy: bản án là điều kiện cần, nhưng chưa phải là điều kiện đủ để đảm bảo quyền lợi được thực thi trên thực tế.

2. Căn cứ pháp lý

• Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung 2014);
• Nghị định số 62/2015/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung);
• Các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan.

Theo quy định, việc thi hành án được thực hiện trên cơ sở yêu cầu của người được thi hành án và do cơ quan thi hành án dân sự tổ chức, bao gồm các hoạt động xác minh điều kiện thi hành án, áp dụng biện pháp bảo đảm và cưỡng chế thi hành án khi cần thiết.

3. Phân tích thực tiễn – vì sao có bản án nhưng vẫn không thi hành được

Trong thực tiễn thi hành án, các vướng mắc thường không xuất phát từ quy định pháp luật, mà từ việc không kiểm soát được tài sản và tiến độ xử lý hồ sơ.

Tình huống 1 – Tài sản không còn đứng tên tại thời điểm thi hành án

Trong nhiều vụ việc tranh chấp nghĩa vụ thanh toán, người phải thi hành án trong quá trình giải quyết vụ án đã thực hiện chuyển nhượng, tặng cho hoặc thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản cho người thân hoặc bên thứ ba.

Khi bản án có hiệu lực, việc xác minh tài sản gặp khó khăn, thậm chí phải bắt đầu lại từ đầu. Việc xử lý các giao dịch này (nếu có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ) thường phải thông qua một quá trình tố tụng khác.

Khi đó, việc thi hành án trên thực tế bị kéo dài đáng kể, dù bản án đã có hiệu lực.

Tình huống 2 – Có tài sản nhưng không được tổ chức thi hành hiệu quả

Trong một số trường hợp, người phải thi hành án vẫn có tài sản rõ ràng (đặc biệt là bất động sản), nhưng hồ sơ thi hành án kéo dài do:

• Không có đề nghị cụ thể về biện pháp xử lý;
• Không theo sát tiến độ làm việc với cơ quan thi hành án;
• Phát sinh khiếu nại, tranh chấp liên quan đến định giá hoặc xử lý tài sản.

Trong các trường hợp này, vấn đề không nằm ở việc “có tài sản hay không”, mà nằm ở cách thức tổ chức thi hành án.

Từ thực tiễn xử lý hồ sơ, có thể xác định các nguyên nhân chính:

Thứ nhất, không kiểm soát được tài sản của người phải thi hành án

Tài sản có thể đã được chuyển dịch hoặc thay đổi tình trạng pháp lý trước hoặc trong quá trình tố tụng. Khi bản án có hiệu lực, việc truy tìm tài sản gần như bắt đầu lại từ đầu.

Thứ hai, thiếu sự theo sát và chiến lược thi hành án

Thi hành án không vận hành tự động. Nếu không có sự chủ động làm việc, hồ sơ có thể dừng lại mà không tạo ra kết quả thực chất.

Thứ ba, chưa lựa chọn đúng phương thức thi hành án

Không phải mọi trường hợp đều phù hợp với cưỡng chế. Việc lựa chọn giữa cưỡng chế, thỏa thuận hoặc áp dụng biện pháp bảo đảm cần dựa trên mục tiêu thực tế của từng vụ việc.

Thứ tư, phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại trong quá trình thi hành án

Các tranh chấp liên quan đến tài sản hoặc khiếu nại hành chính có thể làm gián đoạn hoặc kéo dài quá trình thi hành án.

4. Khuyến nghị thực tiễn

Trong thực tiễn, việc thi hành án hiệu quả thường cần được triển khai theo một trình tự rõ ràng:

• Xác minh tình trạng tài sản sớm, ngay khi bản án chưa có hiệu lực hoặc vừa có hiệu lực;
• Làm việc sớm với cơ quan thi hành án để định hướng phương thức xử lý phù hợp;
• Lựa chọn phương án thi hành án (cưỡng chế, thỏa thuận hoặc kết hợp) trên cơ sở mục tiêu thực tế;
• Theo sát hồ sơ và có kiến nghị kịp thời trong suốt quá trình thi hành án;
• Kiểm soát rủi ro pháp lý phát sinh, đặc biệt đối với các giao dịch liên quan đến tài sản thi hành án.

Trên thực tế, nhiều rủi ro thi hành án không phát sinh ở giai đoạn thi hành, mà đã hình thành từ trước khi bản án được tuyên.

5. Vai trò của Luật sư trong giai đoạn thi hành án

Luật sư có thể đại diện theo ủy quyền tham gia thi hành án và thực hiện:

• Làm việc trực tiếp với cơ quan thi hành án;
• Theo dõi và thúc đẩy tiến độ xử lý hồ sơ;
• Đề xuất biện pháp bảo đảm hoặc cưỡng chế phù hợp;
• Đàm phán, ghi nhận việc tự nguyện thi hành án;
• Kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định và hành vi trong quá trình thi hành án.

Việc có sự tham gia của Luật sư giúp quá trình thi hành án được kiểm soát chặt chẽ hơn, hạn chế rủi ro và nâng cao khả năng thực thi quyền lợi trên thực tế.

6. Kết luận

Thi hành án dân sự là giai đoạn quyết định việc quyền và lợi ích hợp pháp có được thực thi hay không.

Việc có bản án chỉ là điểm bắt đầu.
Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào việc kiểm soát tài sản, lựa chọn phương thức và theo sát toàn bộ quá trình thi hành án.

CÔNG TY LUẬT TNHH HT LEGAL VN

Đồng hành pháp lý – Chuyên sâu, hiệu quả, tín thác

HT Legal VN hân hạnh được đồng hành và cung cấp dịch vụ pháp lý cho Quý khách hàng theo địa chỉ sau:

Văn phòng TP. Hồ Chí Minh
• VP1: 12 Hẻm 602/37 Điện Biên Phủ, phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• VP2: 207B Nguyễn Phúc Chu, phường Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh

Văn phòng TP. Hà Nội
• VP3: 5 Ngách 252/115 phố Tây Sơn, phường Đống Đa, TP. Hà Nội

📧 Email: info@htlegalvn.com
📞 Hotline: 09 6161 4040 – 09 2222 4040